Culemborg zoals het was

Het leven in Culemborg

Home Boeken Audio Film Over ons Nieuws Links

Canon van Culemborg

De canon van Culem- borg voert u langs de hoogtepunten van de Culemborgse geschie- denis. Klik hier en laat u verrassen.






Bevrijding 1945












Op zaterdag 5 mei 1945 was algemeen bekend geworden dat de  Duitsers die dag zouden capituleren.  Overal werden de vlaggen uitgestoken en zag je mensen met oranje  sjaaltjes en kokardes. Ik zelf ging met  een rood-wit-blauwe vlag de straat  op. Toen mijn vriendje Piet Terwoerd  mij op zijn fietsje kwam halen, hebben we de vlag aan de fiets gebonden en zijn we, hij fietsend en ik  achterop, de Oosterwal uitgereden.  Bij het straatje tegenover het brugje  stond een gewapende SS-er. Hij  stond daar om de RK-jongensschool  te bewaken, want daarin hadden  de Duitsers hun wapens en munitie opgeslagen. Vlak voor die SS-er  stopten wij en begonnen de fiets  om te keren, om weer terug te  fietsen. Onwetend van het feit dat  op dat zelfde moment SS-ers in het  centrum op een uitgestoken vlag  hadden geschoten.

Op diezelfde zaterdag vervoegde de  stadsploeg van het verzet zich gewapend, onder leiding van hun commandant generaal Gramberg en zijn  luitenanten Vermeulen, Beltjes en  Bernard Veen, bij de Ortskommandant  om te vertellen dat het afgelopen was.  Ortskommandant Hauptmann Fritsch was nogal verbaasd omdat hij officieel  nog van niets wist. Nog verbaasder  was hij toen hij Bernard Veen bij de  verzetsgroep ontdekte. Hij verwoordde  dat met ‘Ach Bernard, du auch?’ De  Ortskommandant kende Bernard Veen  namelijk zeer goed omdat hij vaak in  hotel Veen ging eten en dan door Bernard werd bediend.

Omdat de bevrijders nog steeds niet in  de stad waren, ontstond op zondag 6  mei een gevaarlijke situatie. Aan de ene  kant het gewapende verzet en aan de  andere kant soldaten van de Wehrmacht  en de Nederlandse SS. Commandant  Gramberg besefte, dat er maar weinig  nodig was om de vlam in de pan te  laten slaan. Hij besloot dat de stadsploeg  van de Knok Ploeg (KP) tijdelijk hun  wapens moest inleveren. Toen de leden  van de stadsploeg in het begin van de  middag achter het Maria Regina verzameld waren, stormden drie SS-ers de  wagenweg in, roepende dat de wapens  neer moesten. Men aarzelde maar Bernard Veen zei : ‘Jongens, neerleggen!’.  Intussen was de Ortskommandant door  de leiding van de Binnenlandse Strijdkrachten (BS) gewaarschuwd, waarop  deze zich met een peloton Wehrmacht  naar de Varkensmarkt spoedde en met  de woorden ‘Hier passiert ganz nichts’ de zaak wist te sussen.

Op maandag 7 mei waren al vroeg in de morgen de laatste Duitse soldaten en de Nederlandse SS uit Culemborg  vertrokken. Om elf uur trokken de eerste Canadese bevrijders met hun tanks en militaire voertuigen de stad in.  Zij werden enthousiast verwelkomd en op verschillende  plekken in de stad werden erebogen opgericht. Ik kan me  nog herinneren dat het in die dagen elke avond zwart zag  van de mensen, die door de stad flaneerden en dat er op  verschillende plaatsen gedanst werd.

Jack van der Winkel

Geraadpleegde literatuur: Stichting Culemborg en Oranje, Culemborg ’40 – ’45, herden-kingsbundel geschreven ter gelegenheid van de viering ’50 jaar’ bevrijding, april 1995


Na vele jaren te zijn ondergedoken bij Heij de smid verwelkomt Eli van Spier hier de bevrijders. Foto: Ypma