Culemborg zoals het was

Het leven in Culemborg

home Boeken Audio Film Over ons Nieuws Links

Canon van Culemborg

De canon van Culem- borg voert u langs de hoogtepunten van de Culemborgse geschie- denis. Klik hier en laat u verrassen.






Sint Janskerkhof


Het St. Janskerkhof gezien vanaf de Oostersingel met links de St. Janskerk


Rond het jaar 1000 lagen er op de verschil- lende zandruggen (oeverwallen van rivier- lopen) in dit gebied een aantal nederzet- tingen. Zo had je op de plaats  van het hui- dige marktplein Culenborch,  met westelijk daarvan Goilberdingen  en Parijsch, met daaronder Pavyen. Ten  oosten van Culen- borch lag Redichem  en aan de zuidkant Lanxmeer en Caets.  De nederzetting Lanxmeer lag ongeveer op de plaats van de huidige Zandstraat  en de kapel van deze nederzetting stond  op de plaats waar nu het Sint Janskerk-hof ligt.  
In die tijd lag ter hoogte van de huidige Lange Avontuur de nederzetting Pavyen met een daarbij behorend kerkje. Rond 1200 heeft het gebied tussen Lek en Linge een tijd onder water gestaan en  heeft men het altaar van Pavyen overgebracht naar de hoger gelegen kapel van Lanxmeer. Hier- door werd de kapel van  Lanxmeer gepro- moveerd tot parochiekerk, de Sint Janskerk. Culenborch was  nog lang niet zo ver. Pas in 1270 liet de heer van Culenborch - om de bisschop  van Utrecht gunstig te stemmen - een  kapelletje bouwen, de Barbarakapel, op de plaats waar nu de Barbarakerk staat.De parochiekerk van Lanxmeer is tussen 1424 en 1429 gedeeltelijk afgebro- ken en weer herbouwd. Na de reformatie is de kerk in onbruik geraakt. In de Franse tijd heeft hij nog een tijdje dienst gedaan als kazerne, maar de kerk raakte steeds verder in verval en in 1826 is hij gesloopt. Het ter rein is toen  ingericht als begraafplaats. Tot
1870  werden de inwoners van Culemborg op  het Sint Janskerkhof begraven. Rond dit kerkhof lag aanvankelijk slechts hier en daar een vervallen boerderij. Pas in het be- gin van de vorige eeuw is er meer bebou- wing gekomen. Zo werd niet alleen de Openbare Lagere School op het Sint Jans- kerkhof gebouwd, maar ook de Katholieke Jongensschool aan de Sint  Janskerkstraat. In de loop der tijd kwamen daar een aantal woonhuizen bij en vestigden zich er kleine bedrijfjes.
De conciërge van de Openbare Lagere School Nummer 1 was Piet Helmond.  Hij woonde in een klein huisje op het school- plein. Toen er net na de oorlog bij dit huisje een schuurtje moest  worden gebouwd, kwamen tijdens de graafwerkzaamheden knekels en doodshoofden op het school- plein terecht. In de jaren zeventig is het hele Sint Janskerkhof afgebroken om plaats te maken voor de huidige bebouwing. Toen hebben daar nog opnamen plaats  gevonden voor de film ‘Soldaat van  Oranje’. Op de plek van het voormalige kerkhof is later de school De Leilinden  gebouwd, die nu door gebrek aan leerlingen is gesloten. De toen- malige  woningen langs de gracht zijn door woningbouwvereniging de BCW (nu  Kleur- rijk Wonen) vervangen door de  huidige be- bouwing. Deze woningen  hebben aan de achterzijde een uniek  uitzicht op de Oos- tersingel. De oude straatnamen in dit ge- bied zijn zoveel mogelijk in stand gehouden.

De oude bebouwing van het St. Janskerkhof met rechts van de poort het huisje van Mien van der Winkel. Links naast de poort was jarenlang het proeflokaal van Dorus Pels gevestigd. Later overgenomen door de heer Wulterkens.