Culemborg zoals het was

Het leven in Culemborg

home Boeken Audio Film Over ons Nieuws Links

Canon van Culemborg

De canon van Culem- borg voert u langs de hoogtepunten van de Culemborgse geschie- denis. Klik hier en laat u verrassen.






De Lelie

De voormalige Leliestraat


In augustus 1918 schreven de heren L. Wüst en C. Molders - respectievelijk voorzitter en secretaris van woningbouw- vereniging De Lelie - een brief aan de gemeenteraad van Culemborg. Hierin stelden zij ‘dat zij het van algemeene bekendheid achten hoe groot thans in Culemborg het gebrek aan woningen is, zoodat vele huizen voor één gezin berekend, twee of drie gezinnen tot woning strekken’. Particulieren bouwden nog nauwelijks huizen, omdat de bouwmaterialen schaars waren en de prijs van een gemiddelde arbeiderswoning gestegen was van 1600 gulden in 1914 tot wel 4000 gulden in 1918. Om de nood te lenigen was binnen de katholieke arbeidersbeweging het idee opgekomen om zelf woningen te laten bouwen. Als geschikt terrein had de daartoe opgerichte woningbouwvereniging De Lelie het oog laten vallen op een stuk grond tussen de Oostersingel en de Hondsteeg, dat men voor circa 15.000 gulden kon kopen van de heren W. B. Dresselhuijs en P. Versteegh.
De woningwet van 1901 maakte het mogelijk dat het Rijk en de gemeente financiële steun konden verlenen bij het realiseren van deze plannen ter verbetering van de volkshuisvesting. De overheden gingen mee in het voorstel om het terrein aan te kopen en daarop 42 woningen te bouwen. Stadsarchitect Gijsbartus Prins maakte de ontwerpen, die voorzagen in gezellige gevels, een grote woonkeuken, voorkamer en gemiddeld drie slaapkamers. Modern voor die tijd was, dat er aanslui- tingen waren voor gas, water en elektriciteit. Aanvankelijk tekende Prins bij de huizen ook een varkenshok. Dat was niet onge- woon, omdat arbeiders daarin het varken konden vetmesten dat hen ‘s winters van vlees moest voorzien. De gezondheids- commissie ging hiermee echter niet akkoord en de hokken werden dan ook geschrapt.
Voor ruim 177.000 gulden werd in juni 1919 de bouw gegund aan het aannemersbedrijf van de gebroeders Van der Heijden uit Maurik. In de loop van 1920 kwamen de eerste bewoners. De bewoners aan de
Oostersingel betaalden 3,75 gulden huur per week, die aan de Leliestraat 3,50 gulden en aan de Hondsteeg 3,25 gulden. Dit was te weinig om alle kosten te dekken en de tekorten van de vereniging liepen   dan ook op. Rijk en gemeente stelden voor om de huren te verhogen, maar De Lelie ging hiermee niet akkoord. Op hun beurt verzetten Culemborgse raadsleden zich tegen het bouwen van extra woningen. Na enkele jaren bakkeleien - waarbij bestuurs- en gemeenteraadsraadslid J.A. Collé regelmatig voor vuurwerk in de raadsver- gaderingen   zorgde - gooide de woning- bouwvereniging in september 1924 de handdoek in de ring. De gemeente Culem- borg kreeg de panden in handen en verhoog- de stapsgewijs de huur.
Een lijst uit 1923 laat zien welke beroepen de huurders van De Lelie uitoefenden: sigarenmaker, meubelmaker, klompen- maker, agent van politie, timmerman, leidekker en een enkele ambtenaar. Hun loon varieerde tussen de 14 en 31 gulden per week. In de Leliestraat woonde op nummer 15   dansleraar D.M. Bosch die in 1938 in de Culemborgsche Courant adverteer-de dat hij ook de nieuwste dans - ‘The Lambeth Walk’ - kon aanleren. De Lelie lag aanvankelijk nogal geïsoleerd. Voor de winkels in het centrum en de scholen moesten de bewoners flink omlopen. Daarom vroegen zij in 1927 het gemeente- bestuur om een loopbrug naar de Ooster- wal. Met suc-ces! De brug ligt er nog altijd. De saamhorigheid in De Lelie was in het televisieloze tijdperk groot. Nog maar net bevrijd, hield de Buurtvereniging Tulp-, Anjelier-, Leliestraat en Oostersingel in juni 1945 een gekostumeerde optocht door de stad. Voorop liep harmonie Crescendo onder leiding van Pieter Aafjes. Een kinder- feest en ‘s avonds een openluchtbal in de Anjelier-straat bekroonden dit festijn.  
In 2011 zijn de oude woningen van De Lelie vervangen door de nieuwbouw van de Bloembedden. Het is jammer dat men niet één gevel heeft laten staan, als herinnering aan de arbeiderseman-cipatie en de eerste uitbreiding van Culemborg-Oost.
Peter Schipper  

De Oostersingel met rechts de toegang tot de voormalige Leliestraat