Culemborg zoals het was

Het leven in Culemborg

home Boeken Audio Film Over ons Nieuws Links

Canon van Culemborg

De canon van Culem- borg voert u langs de hoogtepunten van de Culemborgse geschie- denis. Klik hier en laat u verrassen.






De opa van Moniek


De familiegeschiedenis van Moniek  van Veen heeft een pikzwarte bladzijde. Terwijl Nederland de bevrijding al  vierde, kwam haar opa om het leven, uit de oorlog op weg naar huis.

Albert van Rijswijk was in 1936 getrouwd met Neeltje Smits. Zij hadden een  dochtertje, Rietje. Hij werkte als opperman  bij aannemer Van Hussen. Bij het uitbreken van de oorlog was Albert 35 jaar,  Neeltje 29 jaar en Rietje 2 jaar oud.

Nog voor het uitbreken van de Tweede Wereld- oorlog werkten al veel Nederlandse mannen in Duitsland. Dat kende toen een groeiende econo- mie, terwijl in Nederland  veel werklozen waren. Vanaf het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog en de  toename van de oorlogs- economie in Duitsland, groeide de behoefte aan Nederlandse  arbeiders alleen maar. De inscha- keling van  buitenlandse krachten, de zo ge- noemde  Arbeidseinsatz, kreeg in de loop van de  oorlogsjaren een steeds grimmiger karakter. Albert van Rijswijk had zich onttrokken  aan de
Arbeidseinsatz. Hij werd daarom  in de zomer van 1943 gearresteerd en overgebracht naar Kamp Amersfoort, een strafkamp voor weige- raars aan de Arbeidseinsatz. Vanuit Kamp Amersfoort  werden de arrestanten als dwang- arbeiders  naar andere kampen overgebracht.

In de nacht van 14 op 15 juni 1944 werd  Albert op transport gezet naar het Duitse Waddeneiland Wangerooge. Hij werd  ingezet bij Organisation Todt bij de bouw  van bunkers. Dat was zeer zwaar werk,  onder moeilijke omstandigheden. Op 25 april 1945 werd het eiland zwaar  getroffen door geallieerde bommenwerpers. Daarbij vielen ook veel Nederlandse  slachtoffers.

Na de capitulatie van Duitsland werden de Nederlandse dwangarbeiders, die het bombar- dement hadden overleefd, snel gerepatrieerd. Maar in de Eemsmond, in het zicht van de haven van Delfzijl, voer de ms.  Joanna op 9 mei 1945 op een zeemijn.  Daarbij kwamen 38 van de 46 opvarenden om het leven. Waaronder Albert van Rijswijk, op 39-jarige leeftijd.

In het huis van Moniek zitten brieven, documen- ten en foto’s nog in een koffertje, dat zij van haar moeder heeft  geërfd. Dat koffertje gaat maar heel zelden open. Maar als het opengaat,  dan schrijnt telkens weer het verdriet  over haar moe- der, die al op zo jonge  leeftijd haar vader kwijt- raakte. Over  haar oma, die de laatste oorlogs- jaren  in angst om haar man heeft moeten door- brengen en hem letterlijk en  figuurlijk in het zicht van de haven verloor.

Albert, Neeltje en Rietje bij de stadsgracht, 1938. Op de achtergrond de duiventil in de gracht.


Rietje tijdens het vakantiekamp voor kinderen van oorlogs- slachtoffers, 2e rij midden, 1948


Neeltje en Rietje in Dordrecht, bij de bruiloft van Alberts broer, 1948


Rietje's deelnamebewijs voor het vakantiekamp voor kinderen van oorlogsslachtoffers, 1948


Trouwfoto van Albert en Neeltje, 1936


En zeker niet in de laatste  plaats over het tra- gische feit dat haar  opa na de bevrijding toch nog als oorlogsslachtoffer om het leven kwam.

Neeltje kon na het vertrek van Albert de  huur niet meer betalen. Zij verhuisde met  Rietje van de Prijssestraat naar haar ouders  in de 2e Trio- straat. Na verloop van tijd  kreeg zij een eigen huisje in de 2e Triostraat. Toen die wijk werd afgebroken, is  zij verhuisd naar de Triosingel. Neeltje  is nooit meer hertrouwd. Zij is op 1 juli 1997 overleden. Albert is met militaire eer her- dacht, in het  bijzijn van zijn weduwe en dochter- tje. Hij  is begraven in Culemborg. In 1995 is - ter  nagedachtenis aan de burgerslachtoffers van  de Tweede Wereldoorlog - bij de begraaf- plaats aan de Achterweg een monument
geplaatst. Daarop staat ook Albert van  Rijs- wijk vermeld.
Rietje is in 1959 getrouwd met Hans  van Veen en verhuisd naar Hilversum. In  1995 kwamen zij terug naar Culemborg.  Daar is zij in 1996 over- leden. Moniek van Veen is de dochter van Rietje. Zij is ver na de oorlog geboren en heeft de oorlog dus niet  meegemaakt. Maar het verdriet om  wat er is gebeurd in haar familie, is er  niet minder om.

Wilma Dehing

Met dank aan Moniek van Veen
Bron: www.oorlogsslachtoffersculemborg.nl