Culemborg zoals het was

Het leven in Culemborg

home Boeken Audio Film Over ons Nieuws Links

Canon van Culemborg

De canon van Culem- borg voert u langs de hoogtepunten van de Culemborgse geschie- denis. Klik hier en laat u verrassen.






Oude mannen en Vrouwenhuis
op de Havendijk
Aan het eind van de Havendijk in Culemborg springt nu onmiddellijk een  classicistisch ogende, vernieuwde poort in het oog, die toegang geeft tot  een hofje met links en rechts een aantal woningen. Het complex vervangt de oorspronkelijke twaalf huisjes die in de jaren zeventig zijn gesloopt. Daarmee verdween een bijzonder stuk erfgoed en sociale geschiedenis uit het straatbeeld.

Het begin daarvan ligt in 1532 toen Elisabeth van Culemborg en Antonis van Lalaing het Sint Elisabeth Gasthuis, het latere ‘Manhuis’ lieten bouwen. Boven de getoogde toegangspoort bevond zich een schildering van de beide stichters, vergezeld van zes oude mannen en zes oude vrouwen,
voor wie de rond een hof gelegen huisjes bedoeld waren. Tegenover de poort stond een kapel en  ten westen daarvan een vacariushuis,  bewoond door een priester die missen moest lezen in de kapel en tevens toezicht moest houden op de armen. Tweemaal per dag, in de ochtend en de avond, dienden de bewoners naar de kapel te gaan om een Paternoster en het Ave Maria te bidden en om gebeden te zeggen voor het zielenheil van vrouwe Elisabeth en heer Antonis.  Daarna sloeg de klok nog negen maal en keerden de mannen en vrouwen  terug naar hun huisjes. Zoals de mannen de zorg hadden voor de kapel, zo waren de vrouwen belast met het doen van de was en in de winter met het uitdelen van turf. In de vastentijd aten de bewoners haring en erwten. Verder kreeg men iedere maand een aalmoes van vijftien stuivers Culemborgs geld en elk jaar vier el laken voor kleding.
In de collectie van het Museum  Elisabeth Weeshuis bevindt zich een doosje waarin zich diverse witte en  één bruine boon bevinden. Ieder jaar trok de magistraat van Culemborg op 9 december, de sterfdag van vrouwe Elisabeth, met behulp van deze bonen de zogenaamde boonheer, die de plaatsen in het Oude Mannen- en Vrouwenhuis mocht weggeven. Het hofje heeft tot in de twintigste eeuw gefunctioneerd. De kapel brandde in 1962 af.
Frank van Schutterhoef en Jack van der Winkel

Klik op de foto’s voor vergroting