Culemborg zoals het was

Het leven in Culemborg

home Boeken Audio Film Over ons Nieuws Links

Canon van Culemborg

De canon van Culem- borg voert u langs de hoogtepunten van de Culemborgse geschie- denis. Klik hier en laat u verrassen.






Stadhuis

Het stadhuis op de Markt werd in 1534 in  Midden-Nederlandse bouwstijl ge- bouwd  door Anthonis van Lalaing, graaf van Hoogstraten en zijn echtgenote Elisabeth van Culemborg. Het stadhuis werd  ontworpen door Rom- bout Keldermans, de per-
soonlijke architect van keizer Karel V. Op de begane grond kwam de  centrale hal en het vleeshuis, op de eerste ver- dieping de burgerzaal met op een verhoging de vierschaar en de raadkamer  (later burgemeesterskamer). Boven de toegangsdeuren staan de initialen van de opdracht- gevers, het jaartal 1534 en de lijfspreuk van Antonis: ‘Ignis omnia consummabit’. Oftewel, ‘Het vuur zal alles voltooien’, wat betekent: ‘Enthousiasme  maakt alles mogelijk’.
Vanaf de hardstenen trap met de vier  leeuwtjes werden de besluiten van het stadsbe-
stuur omgeroepen, meestal op  marktdagen. De mede- delingen werden aangekon- digd door het luiden van een klokje. Het klokje bevindt zich sinds  1540 in het dak- torentje en hangt er nog altijd. De schepenen spraken recht in de burgerzaal van het stad- huis. De onderste  vensters hebben wel luiken maar geen ramen, zodat de burgers mee konden luisteren. Dood- en lijfstraffen werden in  het
open baar voor het stadhuis voltrokken op de blauwe steen die er nog steeds  ligt. Veroordeelden konden ook als straf  ‘aan de kaak worden gesteld’. Deze kaak  is nog steeds te zien aan de rechterkant  van de gevel.  
Het stadhuis was door de eeuwen heen  niet alleen het gebouw waar het stadsbe- stuur zetelde, maar fungeerde ook als gerechtshof, vlees- huis, wijnkelder en  zetel van het polderbestuur. In de loop
der tijd is het stadhuis ver- schillende keren  verbouwd en uitgebreid. Zo werden er  bij- voorbeeld in 1730 nieuwe trappen  aangebracht bij het bordes aan de voorgevel. De ingrijpendste verandering had plaats in de jaren veertig van de vorige  eeuw toen het ge- bouw aan de Oude Vismarkt werd uitgebreid met een nieuwe  vleugel in Neo-Hollandse Classicistische stijl. Hiervoor moesten twee middeleeuwse huizen worden gesloopt.
Het gemeentebestuur zetelt niet meer in  het stadhuis, maar iets verderop in het  zo genoemde stadskantoor aan de Ridderstraat. Het stadhuis is nog maar kort  geleden grondig verbouwd en aan- gepast.  De vergaderingen van de gemeenteraad  vinden er weer plaats en het is beschik- baar voor huwelijken, vergade- ringen  en andere bijeenkom- sten. Het stadhuis  heet nu Huis van de Stad. Het heeft een nieuwe, voor iedereen gemakkelijk  toegankelijke entree gekregen. Er is een  lift en een rolstoelvriendelijk toilet. Het  stadhuis voldoet aan de eisen van deze  tijd en is ge- schikt voor veel verschillende gebruikers. ‘De bedoeling is dat het stadhuis een gebouw is waarin iedereen zich  welkom voelt. Een stad(t)huis.’
Geraadpleegde literatuur: Culemborg, uitgegeven met instemming van het gemeen- tebestuur van Culemborg, 1926 ‘Het Stadhuis van de stad’, ge- meente Culemborg
Frank van Schutterhoef en Jack van der Winkel