Culemborg zoals het was

Het leven in Culemborg

home Boeken Audio Film Over ons Nieuws Links

 

Als je in vroeger tijden vanuit het westen Culemborg bezocht dan kwam je, nadat je de stadspoort gepasseerd was, in de Goilberdingerstraat. Dat was in de 17e eeuw een voorname straat met aan de noordzijde de gebouwen, huisjes en tuinen van het St. Pieters Gasthuis en aan de zuidzijde verschillende voorname huizen. Dit  St. Pieters Gasthuis bestond al in 1386. Bij de grote stadsbrand van 1420, is het net als een groot deel van de stad, in de as gelegd. In 1421 is men begonnen met de herbouw van dit Gasthuis.
In de tijd dat het huidige Culemborg niet meer was als een nederzetting maakte de Goilberdingerstraat deel uit van de Lekdijk. Het tracé van deze dijk liep via de Achterweg, Waldeck Pyrmontdreef, Slotstraat, Kattenstraat en Goilberdinger-straat. Deze dijk stelde nog niet zoveel voor en is niet te vergelijken met de huidige Lekdijk. De eerste huizen van deze nederzetting stonden aan beide zijden van de zogenaamde Voorstraat (nu de Markt) en aan de zuidzijde van de huidige Katten-en Goilberdingerstraat. In 1318 was op de zandrug langs de Meer een flink dorp ontstaan en de Heer van Beusichem besloot de inwoners van dit dorp stadsrechten te verlenen. Dit Culemborg leek natuurlijk in de verste verten niet op een stad. Daar werd echter snel wat aan gedaan. Tussen 1340 en 1370 werden in snel tempo wallen aangelegd, grachten gegraven en stadsmuren gebouwd. Tevens werden er een aantal poorten gebouwd. Aan de zuidzijde de Lanxmeersepoort (nu Binnenpoort), aan de noordzijde de Lekpoort bij de Scherpenhoek, aan de oostkant de Slotpoort aan het eind van de Slotstraat en aan de westzijde de Goilberdingerpoort aan het eind van de Goilberdingerstraat
.
De Goilberdingerpoort bestond uit een hoge poort met tentdak met daarvoor een voorpoort met tuitgevel en twee uitkijktorentjes. De poortwachterwoning bevond zich boven in de poort.  De stadspoorten werden ’s avonds om tien uur gesloten en gingen ’s morgens om zes uur weer open. In 1868 is deze poort, net als bijna alle andere Culemborgse stadpoorten, afgebroken.
In de loop der eeuwen zijn in de Goilberdingerstraat de meeste voorname huizen en het St. Pieters Gasthuis vervangen door kleine arbeiderswoningen, een paar stadsboerderijen en een enkel herenhuis.
Als we eind 19
e begin 20e eeuw door deze straat wandelen zijn de meest belangrijke panden aan de noordzijde de stadsboerderij van Johannes Klein, het Ziekenhuis, het huis met de twee hoge ramen, het herenhuis van Van Eck en de Lutherse kerk. Teruglopend zien we dan aan de zuidzijde het café Van Heusden, de smederij van Van Rijn, de stadboerderij van Van Vuren en de Laanschool.
Begin 20
e eeuw loopt ook het traject van de tram Tiel Buren Culemborg (TBC tram) door de Goilberdingerstraat. Hierdoor was men genoodzaakt de brug over de stadsgracht te verbreden en te verzwaren. Ook zien we dan dat ten westen van de brug bebouwing is gekomen. Een mooi herenhuis, waarin later burgemeester Van Koningsbruggen komt te wonen, de sigarenfabriek van Laan en een aantal kleinere huizen.

In de jaren zestig van de vorige eeuw was de Goilberdingerstraat nog steeds een bedrijvige straat. Je had er o.a. de stoffenwinkel van Peter van Kessel, de kruidenierswinkel van mevrouw Blijenberg, de antiekhandel van Kuik (bijnaam De Mobie), de bloemenwinkel van Vermeulen (bijnaam De Bevert)  het woonhuis met praktijkruimte van Dr. Brouwer, de Huishoudschool, café Van Heusden, de smederij van Koos van Rijn, de stadsboerderij van Van Vuren, de Laanschool,de sigarenwinkel van Jo Kuik en, over de brug, de voormalige sigarenfabriek waarin nu de melkfabriek is gevestigd. Aan de overkant van de straat zien we de tennisbanen van de tennisvereniging De Doelen. Zij zijn in de jaren vijftig van de vorige eeuw hiernaartoe verhuisd vanaf het gemeentelijk sportpark aan de Westersingel.

De huidige Goilberdingerstraat staat in schril contrast met het verleden. Het is een stille straat geworden waar alleen nog wandelaars en fietsers door mogen. Ook van de bedrijvigheid is weinig of niets meer terug te vinden. Met uitzondering van de activiteiten van de harmonie Pieter Aafjes in de voormalige Laanschool, Betuwe Wereldwijd en de tennisvereniging De Doelen.

 

 

 

Goilberdingerstraat

Kruidenierswinkel van mevrouw Blijenberg

Algemeen Ziekenhuis