Culemborg zoals het was

Het leven in Culemborg

Home Boeken Audio Film Over ons Nieuws Links

Canon van Culemborg

De canon van Culem- borg voert u langs de hoogtepunten van de Culemborgse geschie- denis. Klik hier en laat u verrassen.






Waterverbinding van Culemborg naar de Linge    

Op 2 januari 1694 werd een trekschuit-verbinding tussen Utrecht en Den Bosch geopend, met daarin opgenomen een vaarverbinding tussen Culemborg en Zaltbommel.   

Het gedeelte tussen Zaltbommel en Culemborg bestond uit een zuidelijk deel (van de dijk bij Tuil tot aan   de Boutensteinse sluis bij Enspijk) en een noordelijk deel (van de Linge tot aan Culemborg). Voor het traject van Culemborg naar Utrecht zouden de passagiers eerst met een rijtuig naar Schalkwijk worden gebracht en van daar via de Schalkwijkse wetering verder varen naar de Tolsteegpoort in Utrecht. Van deze grootse plannen is echter weinig terechtgekomen. Het   werd uiteindelijk niet meer dan een wat primitieve verbinding te water, waarvan vooral door marktschuiten ge-bruik werd gemaakt. Voor de realisatie van een trekschuitverbinding tussen   Schalkwijk en Utrecht is nergens enig bewijs gevonden.

Hier zullen we ons beperken tot de vaarverbinding van Culemborg tot aan de Linge. In Culemborg begon de vaarroute bij de Zandpoort en liep dan via de Meer en de Bisschopsgraaf   naar de Linge. Op deze vaarroute was vroeger veel scheepvaart. De boeren van de Lingedorpen brachten via de   Bisschopsgraaf hun vee, fruit en graan naar de Culemborgse weekmarkt. De Bisschopsgraaf werd vroeger in de volksmond de Busselsgraaf genoemd en was toen een stuk smaller dan nu   het geval is. Pas in de loop van de 17e eeuw verscheen op dit traject de trekschuit.











Toen rond 1100 het water van de Rijn vanwege afdamming bij Wijk bij Duur-stede een andere uitweg zocht, is het waterpeil in dit gebied zo gestegen, dat dit problemen gaf voor de afwatering van Beusichem en Zoelmond. Men is toen gaan zoeken naar een mogelijk-heid om het water af te voeren naar de lager gelegen Linge. Voor die nieuwe   afwatering kon men gedeeltelijk ge-bruik maken van de rivier de Meer, maar er moest ook vanaf de Nieuwe Brug tot aan de Linge bij Tricht een   nieuwe waterweg worden gegraven. Deze nieuwe waterweg kreeg de naam Bisschopsgraaf. In eerste instantie was deze Bisschopsgraaf alleen bedoeld voor afwatering. In de 16e eeuw zien we dat de scheep-vaart steeds belangrijker gaat worden voor de boeren die in de buurt of langs   de Bisschopsgraaf wonen. Culemborg   doet in die tijd haar best de route te   verbeteren om het voor de boeren en handelslui gemakkelijker te maken om de goederen op de Culemborgse week-markt te verhandelen. In 1560 werd de afspraak gemaakt dat Beusichem en   Zoelmond de Meer zouden onderhou-den en dat Culemborg de Bisschops-graaf voor haar rekening zou nemen.   In de stadsrekening lezen we dan dat in 1700 Jan Berentsz van der Winckel, in opdracht van de stad Culemborg, de Bisschopsgraaf vanaf de Nieuwe Brug tot aan het IJzeren Veulen voor 50 gul-den heeft opgeschoond. In 1714 voert hij dit karwei nogmaals uit en ontvangt dan 50 gulden en 13 stuivers.

Voor de komst van de trekschuit was men voor het personenvervoer over water aangewezen op de beurtvaart. Deze vorm van vervoer kende echter, door het wisselvallige weer, geen exacte vaar- en aankomsttijden. De trekschuit had die wel. Deze werd namelijk door een paard op het zogenaamde ‘jaag-pad’ langs het water voort getrokken. Omdat de snelheid van een paard niet  afhankelijk was van de weersomstandigheden, konden de trekschuiten   binnen een afgesproken tijd op hun be-stemming aankomen. Voor de posterij-en en zakenlieden was dit een enorme   vooruitgang. Vanaf 1660 zag je dan ook in Nederland een groot netwerk van trekvaarten ontstaan. De trekschuitschippers werden ook verplicht om volgens een strikte dienstregeling te varen. Hielden zij zich daar niet aan, dan kregen zij een boete.

De trekvaart tussen Culemborg en Zaltbommel zal geen erg florerende verbinding zijn geweest. In 1868 kwam er definitief een eind aan, toen dwars over de Bisschopsgraaf de spoorlijn Utrecht-Waardenburg werd aangelegd. Daardoor was er geen ruimte meer voor een trekschuit van enige omvang.  


De eerste haven van Culemborg was gelegen aan de Zand- dam, aan het eind van de Zandstraat.

De Bisschopsgraaf

Volgende

Het voormalige haventje aan de Zanddam nu.